Văn hóa Bắc Mỹ

Cá tính sáng tạo trong văn chương nghệ thuật Mỹ

Các tác phẩm văn chương và nghệ thuật của người Mỹ mang dậm dấu ấn sáng tạo cá nhân. Nhân vật của các tác phẩm thành công đều đầy cá tính, góc cạnh và không thể nhầm lẫn. Tất cả sự sáng tạo tuyệt vời và đa dạng ấy đã tạo ra sức mạnh chinh phục con tim và khối óc của hàng tỉ người trên khắp hành tinh. Tất cả đều là nhờ vào năng lực, niềm hứng thú sáng tạo cá nhân và khả năng hợp tác với nhau của nhân dân Mỹ. Sáng tạo và đổi mới, cạnh tranh và phát triển là những yếu tố gắn kết với nhau và nổi bật trong nền văn hóa Mỹ. Tất cả đều dựa trên chủ nghĩa cá nhân tích cực của xã hội Mỹ. Trên lĩnh vực văn hóa nghệ thuât, tinh thần sáng tạo cá nhân của người Mỹ cũng mạnh mẽ không khác gì sáng tạo của họ trong kinh tế, khoa học và chính trị.

Nhà thơ Ralph Waldo Emerson

Trong tiểu luận Thi ca (The Poet), nhà thơ Ralp Waldo Emerson, tác giả có ảnh hưởng lớn nhất đối với văn học lãng mạn Mỹ, khẳng định “Con người ta sống bằng chân lý và có nhu cầu tự biểu hiện. Trong tình yêu, trong nghệ thuật, trong lòng tham, trong chính trị, trong lao động, trong vui đùa, chúng ta học để thốt ra những bí ẩn đau đớn của chúng ta. Con người chỉ là một nửa của mình, nửa kia chính là sự diễn đạt tư tưởng của anh ta.”

Sự phát triển cái tôi trở thành một chủ đề quan trọng; trong đó sự tự nhận thức là phương pháp cơ bản. Nếu theo lý luận của chủ nghĩa lãng mạn, cái tôi của con người và tự nhiên là một, thì sự tự biết mình không phải là mục đích hoàn toàn vị kỷ mà là một cách nhận thức có hướng mở ra cùng toàn thể vũ trụ.

Khi cái tôi của một người cùng hợp nhất làm một với toàn nhân loại thì khi ấy mỗi cá nhân có một bổn phận đạo đức trong việc cải tạo những bất bình đẳng trong xã hội và làm vơi đi nỗi khổ đau của con người. Bản ngã – cá tôi được các thế hệ trước cho là đầy tính vị kỷ đã được định nghĩa lại. Những từ kép mới với ý nghĩa tích cực đã xuất hiện: “tự nhận thức”, “tự biểu hiện”, “tự tin”. Khi cái tôi chủ quan đơn nhất trở nên quan trọng thì lãnh địa tâm lý cũng trở thành quan yếu. Những kỹ thuật và hiệu quả mang tính nghệ thuật đặc biệt được phát triển để khơi dậy những trạng thái tâm lý cao cấp.

Nhà văn James Fenimore Cooper

Cá tính sáng tạo cảu người Mỹ thôi thúc các nhà văn tìm kiếm cách thể hiện mới, giải phóng cho văn học Mỹ khỏi mối liên hệ còn sót lại với nước Anh được thể hiện qua sự bắt chước và mô phỏng thái quá những hình mẫu văn học cổ điển hoặc theo kiểu Anh. James Fenimore Cooper tạo ra một truyền thuyết riêng cho nước Mỹ bằng việc sáng tạo ra Natty Bumppo, nhân vật nổi tiếng trong các tác phẩm văn học của ông, đại diện cho nhân sinh quan của ông – một người dân vùng biên giới và là “một nhà quý tộc bẩm sinh” theo chủ nghĩa Jefferson. Ngay từ năm 1823, trong tác phẩm “Những người tiên phong” (Pioneers), Cooper đã bắt đầu tưởng tượng ra nhân vật Bumppo. Natty là người dân vùng biên giới được biết đến đầu tiên trong văn học Hoa Kỳ, là nguyên mẫu văn học đầu tiên của vô số các nhân vật cao bồi và các anh hùng tại những khu rừng hẻo lánh được hư cấu sau này. Nguyên mẫu của nhân vật này là người định cư Daniel Booner, một người Quaker như Cooper. Nhân vật này là một người theo chủ nghĩa cá nhân lý tưởng – người luôn tốt đẹp hơn xã hội mà anh ta bảo vệ. Nghèo khổ và đơn độc nhưng lại vô cùng trong sáng, nhân vật này là chuẩn mực cho các giá trị đạo đức và là nguyên mẫu cho nhân vật Billy Bud của Herman Melville và nhân vật Huck Finn của Mark Twain sau này.

Bìa tiểu thuyết
The Last of the Mohicans
của nhà văn James Cooper

Trong Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer (The Adventures of Tom Sawyer) và Cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn (The Adventures of Huckleberry Finn) của Mark Twain, người đọc cảm mến Tom và Huck ở đức tính thông minh, dũng cảm, ở lòng khao khát được sống tự do, vượt lên trên xã hội bất công, ham chuộng tiền bạc để hướng đến những lý tưởng cao đẹp.

Mỗi một giai đoạn của văn học, các nhà văn Mỹ đều ghi những dấu ấn không phai mờ. Họ luôn luôn coi mình là những nhà thám hiểm đơn độc nằm bên ngoài xã hội và các quy ước của nó. Thuyền trưởng Ahab của Herman Melville hay Huck Finn của Mark Twain là những nhân vật được sáng tạo theo cảm quan như vậy. Họ tự mình đối măt với hiểm nguy, thậm chí đối mặt với cái chết trong hành trình tự khám phá mang tính siêu việt của họ.

Nhà văn Herman Melville

Trước một môi trường, một hiện thực hoàn toàn mới, đường biên giới luôn thay đổi đến mức thuật ngữ “biên cương” (frontier), “tinh thần biên cương” (frontier spirit) thường xuyên xuất hiện như một phần cuộc sống thường nhật. Tốc độ công nghiệp hóa đất nước đến chóng mặt ở nửa cuối thế kỷ XIX, những biến đổi nhanh chóng của nước Mỹ trong suốt thể kỷ XX luôn có một sức ép dữ dội thôi thúc các nhà văn tìm ra một hình thức, nội dung và cảm xúc văn học có tính xác thực cao. Nhân vật Jay Gatsby trong tiểu thuyết Gatsby vĩ đại (The Great Gatsby) của Francis Scott Key Fitzgerald ấp ủ giấc mơ Mỹ của một người đàn ông tự do, ông già Santiago trong Ông già và biển cả (The Old Man and The Sea) của Ernets Hemingway vẫn là những sáng tạo nghệ thuật về con người và khát vọng của cá nhân con người.

Sự thăng hoa của chủ nghĩa cá nhân đại chúng – cũng như là các quyền dân sự và các phong trào chống chiến tranh của thập kỷ 1960 – đã tạo thêm sức mạnh cho những tầng lớp không có tiếng nói trước đây. Các nhà văn khẳng định được bản chất bên trong sâu xa của họ, cũng như kinh nghiệm cá nhân và tầm quan trọng của kinh nghiệm cá nhân ẩn chứa trong tầm quan trọng của cả nhóm xã hội gắn liền với cá nhân mỗi người. Hầu hết các nhà văn hiện đại đều khẳng định một giá trị đồng nhất trong tính cá nhân trong văn học.

VĂN HÓA BẮC MỸ TRONG TOÀN CẦU HÓA – Lương Văn Kế (chủ biên) – Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam