Cá tính sáng tạo trong văn chương nghệ thuật Mỹ
 |
| Đạo diễn điện ảnh huyền thoại David Llewelyn Wark Griffith |
Trên lĩnh vực văn hóa, năng lực sáng tạo Mỹ thể hiện rõ nhất ở nghệ thuật điện ảnh. Được ra đời ngay từ cuối thế kỉ XIX, điện ảnh Mỹ đã nhanh chóng trở thành một trong những nền điện ảnh hàng đầu thế giới cả về số lượng phim và chất lượng nghệ thuật.
Làm nên thành công của điện ảnh Mỹ, ngoài kỹ xảo điện ảnh, nội dung hấp dẫn, không thể không nói đến diễn xuất của những diễn viên trẻ tài năng, đặc biệt là diễn viên chính. Ngược dòng lịch sử điện ảnh Mỹ, có thể thấy trong mỗi giai đoạn phát triển đều có những sáng tạo độc đáo. Tên tuổi của Eadweard Muybridge gắn liền với những hình ảnh "chuyển động" đầu tiên chụp ngựa đang phi nước đại. Việc phát minh ra máy chiếu phim (kenetoscope) của Thomas Alva Edison đã góp phần đáng kể thúc đẩy điện ảnh ra đời. Đầu năm 1910, đạo diễn huyền thoại D.W.Griffith được công ty Biograph Company cử đến bờ biển miền Tây nước Mỹ cùng với đội ngũ diễn viên nổi tiếng của ông như Blanche Sweet, Lillian Gish, Mary Pickford và Lionel Barrymore với nhiệm vụ xây dựng cơ sở điện ảnh mới ở đây. Họ bắt đầu thực hiện các bộ phim ở một khu đất trống gần phố Georgia Street thuộc Los Angeles. Để mở rộng xưởng phim, công ty đã quyết định chuyển về một làng nhỏ cách Los Angeles vài dặm về phía bắc, họ gọi khu đất mới này bằng cái tên "Hollywood". Đến năm 1915, Hollywood bắt đầu khẳng định được vị trí đầu đàn của điện ảnh Mỹ với bộ phim nổi tiếng Birth of a Nation của Griffith. Với sức sáng tạo lớn của người Mỹ, trong 100 năm qua, kinh đô điện ảnh Hollywood đã có gần như tất cả các ngành quan trọng của điện ảnh như biên tập, kỹ xảo, hậu sản xuất và ánh sáng. Vào những năm 40 của thế kỷ trước, mỗi năm Hollywood sản xuất trung bình 400 bộ phim, bao gồm hầu hết các thể loại như: phim hành động, phim giả tưởng, phim hài, phim trinh thám, phim hoạt hình... với công nghệ sản xuất tiên tiến nhất, cho ra đời phim nhựa, phim DVD, phim 3-D. Công nghệ phim 3-D không những sản xuất ra các phim mới mà còn có thể chuyển những phim cũ trước đây thành phim 3-D. Họ chỉ cần vài tháng để chuyển sang phim nổi các tác phẩm trứ danh như Nhà phù thủy xứ Oz, Casablanca, Chiến tranh giữa các vì sao và King Kong - phiên bản mới nhất của Peter Jackson.
Làm nên thành công của điện ảnh Mỹ, ngoài kỹ xảo điện ảnh, nội dung hấp dẫn, không thể không nói đến diễn xuất của những diễn viên trẻ tài năng, đặc biệt là diễn viên chính. Ngược dòng lịch sử điện ảnh Mỹ, có thể thấy trong mỗi giai đoạn phát triển đều có những sáng tạo độc đáo. Tên tuổi của Eadweard Muybridge gắn liền với những hình ảnh "chuyển động" đầu tiên chụp ngựa đang phi nước đại. Việc phát minh ra máy chiếu phim (kenetoscope) của Thomas Alva Edison đã góp phần đáng kể thúc đẩy điện ảnh ra đời. Đầu năm 1910, đạo diễn huyền thoại D.W.Griffith được công ty Biograph Company cử đến bờ biển miền Tây nước Mỹ cùng với đội ngũ diễn viên nổi tiếng của ông như Blanche Sweet, Lillian Gish, Mary Pickford và Lionel Barrymore với nhiệm vụ xây dựng cơ sở điện ảnh mới ở đây. Họ bắt đầu thực hiện các bộ phim ở một khu đất trống gần phố Georgia Street thuộc Los Angeles. Để mở rộng xưởng phim, công ty đã quyết định chuyển về một làng nhỏ cách Los Angeles vài dặm về phía bắc, họ gọi khu đất mới này bằng cái tên "Hollywood". Đến năm 1915, Hollywood bắt đầu khẳng định được vị trí đầu đàn của điện ảnh Mỹ với bộ phim nổi tiếng Birth of a Nation của Griffith. Với sức sáng tạo lớn của người Mỹ, trong 100 năm qua, kinh đô điện ảnh Hollywood đã có gần như tất cả các ngành quan trọng của điện ảnh như biên tập, kỹ xảo, hậu sản xuất và ánh sáng. Vào những năm 40 của thế kỷ trước, mỗi năm Hollywood sản xuất trung bình 400 bộ phim, bao gồm hầu hết các thể loại như: phim hành động, phim giả tưởng, phim hài, phim trinh thám, phim hoạt hình... với công nghệ sản xuất tiên tiến nhất, cho ra đời phim nhựa, phim DVD, phim 3-D. Công nghệ phim 3-D không những sản xuất ra các phim mới mà còn có thể chuyển những phim cũ trước đây thành phim 3-D. Họ chỉ cần vài tháng để chuyển sang phim nổi các tác phẩm trứ danh như Nhà phù thủy xứ Oz, Casablanca, Chiến tranh giữa các vì sao và King Kong - phiên bản mới nhất của Peter Jackson.
 |
| Bộ phim My Left Foot (1989) - chuyển thể từ tự truyện của nhà văn Christy Brown |
Bộ phim Bàn chân trái của tôi (My Left Foot - 1989) được chuyển thể từ cuốn tự truyện cùng tên của nhà văn Christy Brown, một người mắc bệnh bại não bẩm sinh nhưng rất giàu ý chí và nghị lực. Cuốn tự truyện này được Christy Brown viết vào năm 22 tuổi, lấy bản thân ông làm hình mẫu để kể về một thanh niên đã chiến thắng số phận nhờ nghị lực phi thường.
Michael Other, một vận động viên bóng rổ da màu trong phim Cổ tích giữa đời thường (The Blind Side - 2009); Andrew Beckett, một bệnh nhân HIV trong phim Philadelphia (1993)... đều là những sáng tạo nghệ thuật có nguyên mẫu từ cuộc sống đương đại Mỹ, phản ánh ý chí vươn lên, chiến thắng số phận, chiến thắng hoàn cảnh.
Một trong số những thể loại phim ăn khách nhất và thể hiện tính sáng tạo trong nghệ thuật giải trí Mỹ là thể loại phim miền Tây (Western). Đó là một định nghĩa của người Mỹ nhằm để chỉ các tác phẩm điện ảnh về miền Tây nước Mỹ thế kỷ XIX. Có thể coi đây là "đặc sản" Mỹ. Thể loại phim về miền Tây có một số tiểu thể loại như: phim miền Tây kiểu cổ điển (Classical Western), phim sử thi miền Tây (Epic Western), phim miền Tây kiểu bắn giết (Shoot 'em up Western), phim miền Tây kiểu Spaghetti (Spaghetti Western) - loại phim được sản xuất ở Italia, phim miền Tây kiểu cải biên (Revisionist Western - mang màu sắc u ám, đề cao vai trò của người phụ nữ và bên vực người da đỏ bản địa, người Mexico), phim miền Tây đương đại (Contemporary Western), nổi tiếng với loạt phim đoạt giải Oscar 2005 - Brokeback Mountain.
Các bộ phim về miền Tây thường mô tả cuộc chinh phục những vùng đất còn hoang vu, hay là công cuộc khai hóa nền văn minh hoặc lấn chiếm vùng lãnh thổ vốn thuộc về những người dân da đỏ bản địa ở vùng biên giới của người Mỹ. Miền Tây trong những bộ phim này được biết đến như một xã hội coi trọng danh dự con người hơn là pháp luật. Câu chuyện về những chàng cao bồi (chăn bò) và những tay giết người thuê là chủ đề chính trong phim về miền Tây.
Ảnh hưởng văn hóa của Hollywood là rộng khắp. Tại 22 nước phát triển nhất, trên 85% số phim được chiếu nhiều nhất là của Mỹ. Ở những nước như Brazil, Anh, Ai Cập, Argentian thì phim Mỹ chiếm cả 100%). Ngoài ra, 44 trong số 55 bộ phim thành công nhất từng được trình chiếu tại Đức đều được quay ở Hollywood.
Vì vậy, chẳng lấy gì làm lạ khi hàng năm tại Liên hoan phim Cannes, người hâm mộ thường bình phẩm với nhau rằng bộ phim được ưa thích nhất có thể giành giải Cành cọ vàng thường là phim chống Mỹ... nhưng lại sản được sản xuất từ Mỹ. Phim Fahreinheit 9/11 của Michael Moore (2004) là một ví dụ điển hình nhất. Vì thế có người đã thốt lên: "Người Mỹ đã chiếm lĩnh tiềm thức chúng ta". Câu nói này vốn là lời của một nhân vật trong phim Những ông hoàng của đường phố (Kings of the Road) của đạo diễn Wim Wender. Lời nhận xét đó vừa hàm ý sự ngưỡng mộ vừa có ý phê phán.
Thái độ mâu thuẫn của Wender đối với "mẫu quốc" điện ảnh nói lên những cảm nhận chung của các "thuộc địa". Người Mỹ cũng có chung cảm nhận đó. Thậm chí có lúc người ta cho đó là nguy cơ "xâm lăng" hoặc "bành trướng" văn hóa Mỹ.
Bất chấp sự sa sút của nhiều ngành kinh tế Mỹ, Hollywood vẫn giữ được ưu thế thương hiệu trong lĩnh vực giải trí. Giữ được ưu thế đó một phần là do sức hấp dẫn thực sự tổng hợp chất lượng gắn với những giát trị trong sáng, đó là chủ nghĩa cá nhân và cao hơn thế là chủ nghĩa nhân văn, quyền tự do đi lại, sự vận động đi lên, mưu cầu hạnh phúc (tinh thần hay vật chất) và tinh thần mạo hiểm, ý chí vượt lên số phận và môi trường sống để khẳng định cá nhân con người.
